Page 8 - รายงานประจำปี 2568 กรมศุลกากร
P. 8
ปรัะวัติกรัมศุุลกากรั
กิจการภาษ่ห้ร่อการศุลกากรม่มาต่่�งแต่�ก�อนสม่ย่สุโขัท่ย่จากห้ล่กฐานศิลาจาร้กขัอง
พ�อขัุนรามคำแห้ง เร่ย่กว�า “จกอบ” ในสม่ย่สุโขัท่ย่ม่การค้าขัาย่เปี็นปีัจจ่ย่ในการสร้างความม่�งค่�งขัองร่ฐ
การเก็บภาษ่น่�ในชั้�วงระย่ะเวลาห้น้�งกรุงสุโขัท่ย่ได้้ม่ปีระกาศย่กเว้นแก�ผ่้มาค้าขัาย่ ด้่งห้ล่กฐานท่�ปีรากฏิ
ในศิลาจาร้กว�า “เม่องสุโขัท่ย่น่�ด้่ ในน�ำม่ปีลา ในนาม่ขั้าว เจ้าเม่องบ�เอาจ่งกอบในไพร�ล่�ทาง เพ่�อนจ่งว่วไปีค้า
ขั่�ม้าไปีขัาย่ ใครจ่กใคร�ค้าชั้้างค้า ใครจ่กใคร�ค้าม้าค้า ใครจ่กใคร�ค้าเงินค้าทองค้า ไพร�ฟ้าห้น้าใส” ต่�อมา
ในสม่ย่กรุงศร่อยุ่ธิย่าม่ห้น�วย่งานท่�ทำห้น้าท่�ด้้านต่รวจเก็บภาษ่ขัาเขั้าขัาออกเฉพาะ เร่ย่กว�า “พระคล่งสินค้า”
ม่สถิ่านท่�สำห้ร่บการภาษ่ เร่ย่กว�า “ขันอน” เก็บภาษ่จากระวางบรรทุกสินค้าและจากสินค้า ในสม่ย่กรุงธินบุร่
บ้านเม่องอย่่�ในยุ่คสงครามการค้าขัาย่ระห้ว�างปีระเทศไม�ปีรากฏิห้ล่กฐานในทางปีระว่ต่ิศาสต่ร์
เม่�อเขั้าส่�ยุ่คร่ต่นโกสินทร์ ในร่ชั้สม่ย่สมเด้็จพระน่�งเกล้าเจ้าอย่่�ห้่วม่การปีระม่ลผ่กขัาด้การเร่ย่กเก็บ
ภาษ่อากร เร่ย่กว�า “ระบบเจ้าภาษ่นาย่อากร” ส�วนสถิ่านท่�เก็บภาษ่ เร่ย่กว�า “โรงภาษ่” ต่�อมาในสม่ย่พระบาท
สมเด้็จพระจอมเกล้าเจ้าอย่่�ห้่ว การต่ิด้ต่�อค้าขัาย่ก่บต่�างปีระเทศมากขั้�น พระบาทสมเด้็จพระจอมเกล้าเจ้าอย่่�ห้่ว
ได้้ทำสนธิิส่ญญาเบาว์ริงก่บปีระเทศอ่งกฤษให้้ย่กเลิกการเก็บค�าธิรรมเน่ย่มปีากเร่อ เปีล่�ย่นมาเปี็นเก็บภาษ่
สินค้าขัาเขั้า โด้ย่เร่ย่กเก็บในอ่ต่รา 100 ชั้่ก 3 ทำให้้ต่้องขัาด้ราย่ได้้จากภาษ่ศุลกากรไปีเปี็นจำนวนมาก
ด้้วย่ขั้อจำก่ด้เร่�องการเก็บภาษ่ขัาเขั้าขัาออก
ต่�อมาในร่ชั้สม่ย่พระบาทสมเด้็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอย่่�ห้่ว ทรงเห้็นปีัญห้าระบบการเก็บระบบเด้ิม
จ้งม่พระราชั้ปีระสงค์ให้้จ่ด้ต่่�งห้อร่ษฎากรพิพ่ฒน์ และโปีรด้ให้้ต่ราพระราชั้บ่ญญ่ต่ิห้อร่ษฎากรพิพ่ฒน์
จ.ศ. 1235 (พ.ศ. 2416) เพ่�อรวบรวมเงินราย่ได้้จากการจ่ด้เก็บภาษ่ขัาเขั้าและขัาออกเปี็นราย่ได้้ขัองร่ฐ
และวางระเบ่ย่บ การร่บส�งและการเบิกจ�าย่เงินท่�เคย่กระจาย่อย่่�ในความร่บผิด้ชั้อบขัองห้น�วย่งานต่�าง ๆ
ให้้รวมอย่่�ท่�เด้่ย่วก่น ในความควบคุมด้่แลขัองห้อร่ษฎากรพิพ่ฒน์ เม่�อเด้่อนกรกฎาคม 2417 ได้้ปีระกาศใชั้้
ต่ราพระราชั้บ่ญญ่ต่ิสำห้ร่บห้อร่ษฎากรพิพ่ฒน์ ด้่งน่�น จ้งถิ่่อว�าว่นท่� 4 กรกฎาคมขัองทุกปีี เปี็นว่นคล้าย่
ว่นสถิ่าปีนากรมศุลกากร ส่บต่�อก่นต่ลอด้มา
เม่�อปีี พ.ศ. 2433 พระบาทสมเด้็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอย่่�ห้่วทรงพระกรุณาโปีรด้เกล้าฯ
ต่ราพระราชั้บ่ญญ่ต่ิย่กฐานะกรมพระคล่งมห้าสมบ่ต่ิขั้�นเปี็นกระทรวงพระคล่งมห้าสมบ่ต่ิ โด้ย่กำห้นด้ห้น้าท่�
ให้้ม่ห้น้าท่�จ�าย่และร่กษาเงินแผ�นด้ิน เก็บและร่บผิด้ชั้อบเงินภาษ่อากรและเงินขั้�นต่�อแผ�นด้ินท่�วราชั้อาณาจ่กร
รวมท่�งราชั้พ่สดุ้ท่�งปีวง ต่ลอด้จนร่กษาพระราชั้ทร่พย่์ขัองแผ�นด้ินท่�งห้มด้ ม่ห้น�วย่งานแบ�งออกเปี็น 13 กรม
ปีระกอบ กรมศุลกากรซึ่้�งเปี็นห้น�วย่งานห้น้�งในแผนกกรมเจ้าจำนวน เก็บเงินภาษ่อากร ม่ห้น้าท่�เก็บเงิน
ภาษ่อากรขัาเขั้าขัาออก เก็บจากผ่้บรรทุกสินค้าออกไปีต่�างปีระเทศและเก็บท่�บรรทุกเขั้ามาขัาย่ในปีระเทศ
ซึ่้�งท่�ทำการกรมศุลกากรในชั้�วงน่�นเร่ย่กก่นว�า “โรงภาษ่” ปีากคลองผดุ้งกรุงเกษม ต่�อมาได้้ย่้าย่ไปีย่่งท่�ทำการ
6 กรมศุุลกากร รายงานประจำ�าปี 2568
